Darbe Akım Şalteri Montajı ve Kullanımı: Siemens 5TT41 ile Bir Lambayı Birçok Noktadan Yakın
Bir lambayı iki yerden yakıp söndürmek için vavien anahtar yeter. Üçüncü nokta eklenince işin içine ara anahtar ve fazladan kablo girer; her yeni nokta tesisatı biraz daha karmaşık hale getirir. Merdiven boşluklarında, uzun koridorlarda ve geniş yatak odalarında bu sorunun daha sade bir çözümü var: darbe akım şalteri (darbe akım rölesi, impuls röle).
Bu yazıda Siemens 5TT41 serisi üzerinden darbe akım şalterinin nasıl çalıştığını, panoya nasıl monte edildiğini, butonların nasıl bağlandığını ve seçim yaparken nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.
Darbe akım şalteri nasıl çalışır?
Darbe akım şalteri panodaki DIN rayına takılan, bobinli ve mekanik kilitli bir şalterdir. Duvarlara normal anahtar yerine bas-bırak (yaylı) buton takılır. Butona her basışınızda bobine kısa bir darbe gider ve şalterin kontağı konum değiştirir:
Lamba sönükse yanar, yanıyorsa söner.
Hangi butona bastığınızın önemi yoktur; bütün butonlar aynı işi yapar.
Kontağın konumu mekanik olarak tutulur. Elektrik kesilip geri geldiğinde şalter son konumunda kalır.
Bobin yalnızca butona basıldığı anda enerji çeker; ışık açıkken sürekli güç harcamaz.
Şalter panodan elle de çalıştırılabilir ve konum göstergesi sayesinde açık mı kapalı mı olduğu görülür.
Siemens 5TT4101-0 için en kısa darbe süresi 50 ms'dir. Normal bir basış bundan uzundur, bu yüzden kullanıcı açısından fark edilmez.

Vavien + ara anahtar mı, darbe akım şalteri mi?
| Vavien + ara anahtar | Darbe akım şalteri | |
|---|---|---|
| Kumanda noktası eklemek | Her ek nokta için bir ara anahtar ve ek damarlar | Mevcut buton hattına paralel bir buton daha |
| Duvardaki eleman | Vavien ve ara (komütatör) anahtar | Bas-bırak (light) buton |
| Lamba akımı | Bütün anahtarlardan geçer | Yalnızca panodaki şalter kontağından geçer |
| Arıza arama | Noktalar arasında dağınık | Yük kontağı panoda, tek noktada |
Not: Bu karşılaştırma genel tesisat bilgisidir. Damar sayıları tesisatın düzenine göre değişir.

Montaj için gerekenler
Darbe akım şalteri: Tek lamba devresi için Siemens 5TT4101-0 (1 kapayıcı kontak, 16 A, 230 V AC kumanda, 1 modül).
Bas-bırak buton: Her kumanda noktası için bir adet. Normalde açık, yaylı buton olmalı. Türkiye'deki anahtar-priz serilerinde bu mekanizma genellikle "light buton" adıyla satılır.
Devre koruması: Aydınlatma devresinin mevcut otomatik sigortası.
Kablo: Şalter klemensleri 1–6 mm² iletken kabul eder. Kesit, devrenin sigortasına ve projeye göre seçilir.
Adım adım montaj
Önemli: Pano içindeki işler yetkili bir elektrikçi tarafından, enerji kesilip kesik olduğu ölçülerek yapılmalıdır. Aşağıdaki adımlar tipik bir uygulamayı anlatır; projeniz ve yönetmelik esas alınır.
Enerjiyi kesin. İlgili sigortayı kapatın ve gerilim olmadığını ölçerek doğrulayın.
Şalteri raya takın. 5TT4101-0 bir modül (17,6 mm) yer kaplar ve standart DIN rayına oturur. Üretici montaj konumunu serbest bırakır.
Bobin uçlarını bağlayın (A1–A2). Butonlardan gelen kumanda hattı A1'e, nötr A2'ye bağlanır. Kumanda gerilimi 230 V AC'dir.
Yük kontağını bağlayın (1–2). Faz 1 numaralı uca, lambaya giden hat 2 numaralı uca bağlanır.
Vidaları doğru sıkın. Siemens'in verdiği sıkma torku 0,8–1 Nm'dir. Çok gevşek bağlantı ısınmaya, çok sıkı bağlantı klemens hasarına yol açar.
Butonları paralel bağlayın. Bütün butonlar aynı iki hat arasına paralel bağlanır: bir uçta faz, diğer uçta şalterin A1 ucuna giden kumanda hattı. Yeni bir nokta eklemek için aynı hatta bir buton daha paralel bağlamak yeterlidir.
Test edin. Enerjiyi verin, her butona tek tek basın. Lambanın her basışta konum değiştirdiğini ve şalterin göstergesinin buna uyduğunu kontrol edin. Panodaki elle kumanda ile de bir kez deneyin.


Yük seçimi: 16 A her yük için 16 A değildir
Şalterin anma akımı 16 A olsa da lamba tipine göre anahtarlayabileceği güç değişir. Siemens'in 5TT4101-0 için verdiği değerler:
| Yük tipi | Üretici değeri |
|---|---|
| Akkor / halojen lamba | 2.000 W (bilgi formu); 1.200 W, 15.000 çevrim (LV 10 kataloğu) |
| Floresan, kompanzasyonsuz | 500 VA |
| Floresan, paralel kompanze | 400 VA |
| Floresan, ikili (duo) bağlantı | 900 VA |
| LED / elektronik sürücü | Üretici değer vermemiştir |
LED armatürlerin sürücüleri ilk açılışta kısa süreli yüksek akım çeker. Üretici LED için değer vermediğinden, çok sayıda LED armatürü anahtarlayacaksanız şalter ile yük arasına uygun bir kontaktör koymanızı öneririz. (Bu genel bir mühendislik önerisidir, Siemens metni değildir.)
Sık yapılan hata: ışıklı butonlar
Karanlıkta bulunması kolay olsun diye ışıklı (lambalı) buton kullanılmak istenebilir. Ancak ışıklı butonun küçük sürekli akımı şalterin bobininden geçer. Bu akımların toplamı sınırı aşarsa şalter kendi kendine çalışabilir.
Siemens'e göre 230 V'ta ışıklı butonların toplam akımı en fazla 5 mA olmalıdır.
Bu sınır bir adet 5TT4920 kompansatörle 25 mA, iki adetle 45 mA'e çıkar.
Hesap: ışıklı buton sayısı × buton üreticisinin verdiği lamba akımı, izin verilen toplamı geçmemelidir. Değeri bilmiyorsanız ışıksız buton tercih edin.

Nerelerde kullanılır?
Merdiven boşlukları: Her kata bir buton. Alt katta yakıp üst katta söndürebilirsiniz.
Yatak odası: Kapıda bir buton, yatağın iki yanında birer buton.
Uzun koridorlar: Koridorun iki ucunda ve ara kapılarda buton.
Bahçe ve dış aydınlatma: Evden, garajdan ve bahçe kapısından aynı aydınlatmayı yönetme.

Hangi model?
| Kod | Kontak | Anma gerilimi | Genişlik |
|---|---|---|---|
| 5TT4101-0 | 1 NO | 250 V | 1 modül |
| 5TT4105-0 | 1 NO + 1 NC | 250 V | 1 modül |
| 5TT4102-0 | 2 NO | 400 V | 1 modül |
| 5TT4103-0 | 3 NO | 400 V | 2 modül |
| 5TT4104-0 | 4 NO | 400 V | 2 modül |
Hepsinde anma akımı 16 A, kumanda gerilimi 230 V AC'dir. Bütün katın ışıklarını tek komutla kapatmak isteyenler için Siemens'in merkezi AÇ/KAPA girişli ve grup kumandalı tipleri de vardır.
Siemens 5TT4101-0 teknik değerleri
| Kontak | 1 NO (kapayıcı) |
| Anma akımı / gerilimi | 16 A / 250 V |
| Kumanda gerilimi | 230 V AC, 50 Hz (184–253 V) |
| En kısa darbe süresi | 50 ms |
| Bobin gücü (yalnız darbe anında) | 4,5 W / 7 VA |
| Elektriksel ömür | 50.000 çevrim |
| Bağlantı kesiti / sıkma torku | 1–6 mm² / 0,8–1 Nm |
| Genişlik / montaj | 1 modül (17,6 mm) / DIN rayı |
| Konum göstergesi / elle kumanda | Var / var |
| Çalışma sıcaklığı / koruma sınıfı | –10…+40 °C / IP20 |
Videolu anlatım
Darbe akım şalterinin mantığını kısa videomuzda üç örnekle anlattık:
Darbe Akım Rölesi Nedir? Tek Lambayı 5 Yerden Yakın | Siemens 5TT41 (YouTube)
Özet
Üç ve daha fazla noktadan kumanda gerekiyorsa darbe akım şalteri tesisatı sadeleştirir.
Duvarlara bas-bırak (light) buton takılır; butonlar paralel bağlanır.
Bobin A1–A2, yük kontağı 1–2 uçlarına bağlanır; vidalar 0,8–1 Nm ile sıkılır.
Lamba tipine göre yük sınırlarını kontrol edin; çok sayıda LED armatürde kontaktör düşünün.
Işıklı buton kullanacaksanız toplam akımı hesaplayın.
Projeniz için doğru modeli seçmekte yardıma ihtiyacınız olursa bize 0850 270 03 00 numarasından veya info@3faz.com adresinden ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar: Siemens 5TT4101-0 bilgi formu (14.03.2024); Siemens LV 10 kataloğu, 10/2021, s. 5/20–5/22. Bağlantı ve kullanım örnekleri tipik uygulamalardır.